Rypińskie harcerstwo w PRL-u

W poprzednim wydaniu naszego dwutygodnika opisaliśmy początki rypińskiego harcerstwa od 1915 roku i zawirowania, jakiemu działalność tej formacji podlegała do wybuchu II wojny światowej. Dzięki wystawie autorstwa historyka Błażeja Krajewskiego i jego opowieści o kolejach losu drużyn z Rypina licznie przybyła na wernisaż publiczność dowiedziała się, że nie była to łatwa droga.

– Po zakończeniu II wojny światowej zaczęło się odradzać również harcerstwo. Komendantem hufca został Franciszek Ołdakowski, a jego zastępczynią Danuta Bednarska. Drużyny działały pod nazwą Organizacji Harcerskiej Polski Ludowej, po czym nastąpiła znowu kilkuletnia przerwa – wyjaśnił Błażej Krajewski.

W 1956 roku, po ujawnieniu stalinowskich zbrodni przez Chruszczowa, śmierci Bolesława Bieruta i czerwcowych wydarzeniach w Poznaniu nastąpiła gomułkowska odwilż. Uwolniono wtedy część więźniów politycznych oraz wypuszczono z internowania kardynała Stefana Wyszyńskiego. W Rypinie z powrotem zaczęło działać harcerstwo.

– W szkole podstawowej znalazła się dwójka entuzjastów – hm Maria Ciuchta i hm Cezary Kosmalski, którzy zaczęli skupiać wokół siebie aktywne grono młodzieży. Niezwykle ważnym wydarzeniem dla dalszych losów organizacji okazał się Krajowy Zjazd Działaczy Harcerskich, który miał miejsce w Łodzi w grudniu 1956 roku – tłumaczył historyk.

Uczestnicy zjazdu obradujący w atmosferze politycznej odwilży zdecydowali o reaktywacji Związku Harcerstwa Polskiego i rozwiązaniu Organizacji Harcerskiej Polski Ludowej, co oznaczało powrót do tradycyjnych metod i idei skautowych. Wybrano też nowe, demokratyczne władze.

– Bezpośrednio po zjeździe łódzkim powołano pierwszą komendę hufca ZHP w Rypinie. Komendantem został hm Bogdan Szczerkowski, a jego zastępczynią Maria Ciuchata. W lipcu 1857 komenda rypińskiego hufca zorganizowała pierwszy obóz w Urszulewie. Od tego roku odbywały się one w tym miejscu regularnie. W 1960 ówczesny podharcmistrz Henryk Dedoński założył, zachowaną do czasów współczesnych, kronikę komendy. Zamieścił w niej informacje od 1945 roku, dzięki czemu kronika jest ważnym dokumentem dotyczącym historii organizacji i jej działań w mieście oraz okolicy – podkreślił muzealnik.

Nadeszły lata 60., trwała mała stabilizacja zakończona wydarzeniami marcowymi 1968 roku i masakrą robotników na Wybrzeżu. W tych latach rypińskie harcerstwo miało się całkiem nieźle.

– W czerwcu 1962 przedstawiciele rypińskiego hufca brali udział w zlocie połączonym z igrzyskami sportowymi w Bydgoszczy. Dwa lata później druhowie włączyli się aktywnie w obchody 900-lecia Rypina. Został zorganizowany festiwal piosenki harcerskiej, były przedstawienia dla dzieci i zawody sportowe – opowiadał Błażej Krajewski.

Rok 1966 był również ważny dla rypińskich druhów, gdyż rozpoczęto budowę bazy hufca w Urszulewie. W 1967 Związek Harcerstwa Polskiego w naszym powiecie liczył 101 drużyn skupiających 3 tys. członków, w tym 99 instruktorów.

W latach 70. nastała epoka Gierka, zakończona masowymi protestami robotników wspartych przez intelektualistów, co zaowocowało powstaniem NSZZ „Solidarność” w sierpniu 1980 roku. W tamtym czasie komendantem hufca wchodzącego w skład Chorągwi Bydgoskiej był Bogdan Szczerkowski. Po zmianach administracyjnych w 1975 roku hufiec znalazł się w Chorągwi Włocławskiej.

– Na początku lat 70. rypińskie harcerstwo przeżywało dynamiczny rozwój liczebny. W 1971 istniało 55 drużyn zuchowych, w których było 1752 dzieci, 51 drużyn składających się z uczniów szkół podstawowych z 1511 członkami i 4 drużyny starszych druhów liczące 109 osób. Harcerze brali udział w takich akcjach, jak: kwestowanie na rzecz Miejskiego Komitetu Pomocy Społecznej, organizowanie turniejów wiedzy obywatelskiej i Olimpiady Wiedzy o Polsce i Świecie Współczesnym. Uczestniczyli w pochodach pierwszomajowych. Brali też udział w harcerskich akcjach letnich i zimowych, w ramach których organizowane były obozy w Somsiorach, Księtem, Urszulewie, Sitnicy i Głęboczku koło Skępego – wyjaśniał badacz.

Warto nadmienić, że w latach 70. do harcerstwa bardzo silnie wkroczyła ideologia. Do ZHP zaimplementowano w 1973 roku twór o nazwie Harcerska Służba Polsce Socjalistycznej indoktrynujący młodzież w średnich szkołach. Szare i zielone mundury zastąpiono beżowymi koszulami, zamiast chust wiązano pod szyją czerwone krajki, zmieniono też przyrzeczenie. Ta cała HSPS została szczęśliwie zlikwidowany w marcu 1981 roku podczas VII Zjazdu ZHP.

Jakie były dalsze losy harcerzy z rypińskiego hufca w burzliwych latach 80 i w III Rzeczpospolitej napiszemy w następnym wydaniu naszego dwutygodnika. Zainteresowani wystawą mogą ją oglądać do początku czerwca w Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej w Rypinie.

Tekst i fot. (jd)